2023 — Atalan Çayırezmez, N.
Kültürel mirasın korunması ve gelecek nesillere aktarılması alanında farklı kurum ve kuruluşlar ile farklı disiplinlerden uzmanlar, araştırmacılar görev yapmakta, kütüphane, arşiv, müze gibi kültürel bellek kurumları önemli bir sorumluluk üstlenmektedir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişimlere paralel olarak, kültürel mirasın fiziksel olarak değil, aynı zamanda dijital olarak da korunması konusu UNESCO başta olmak üzere, ulusal ve uluslararası politika yapıcılar tarafından da üzerinde durulan bir konudur. Arkeolojik araştırmaların, dijital arkeolojinin getirdiği yenilik ve değişimlerle birlikte, daha fazla ve çeşitli veri üretmesi, bilgiye dönüştürmesi sonucunda farklı paydaşlarda, farklı formatta, fazla miktarda verilerin oluşmasına neden olmaktadır. Bilimsel çalışmaların sonuçlarının, araştırmacılarla birlikte kamuoyunun erişimine ve kullanımına sunulması konusunda, açık erişim çalışmaları ile verilerin bulunabilir, erişilebilir, birlikte çalışılabilir ve yeniden kullanılabilir (FAIR) olmasını sağlayacak şekilde yönetimi bir gereklilik haline gelmektedir. Bu çalışmada, uluslararası alanda arkeolojik verilerin yönetimine yönelik yapılan araştırma ve projelerle, arkeolojik dijital veri arşivlerinden örnekler sunulmaya çalışılmıştır. Bilgi ve belge yönetiminin, arkeolojik araştırmalardaki durumunu ortaya koyabilmek amacı ile, Türkiye’deki durum literatüre, mevzuata, projelere ve Ankara Üniversitesi, Arkeoloji Ana Bilim Dalı kazılarının mevcut web siteleri ve var olan dijital veri arşivlerindeki veri durumlarına bakılarak incelenmiştir. Bu çalışmada, dijital arkeolojik verilerin yönetimi konusunda dünyada çeşitli çalışmalar ve projeler gerçekleştirildiği, Türkiye’de farklı kurum ve kuruluşlar ile çok fazla paydaşın görev aldığı ve çeşitli veri tabanları ile web sitelerinin oluşturulduğu ortaya konmuştur. Türkiye’deki dijital arkeolojik verilerin yönetimi için, politika ve model oluşturulmasına yönelik önerilerde bulunulmaya çalışılmıştır. Verinin yönetimi için uluslararası bilgi yönetim standartlarına uygun oluşturulması ve paylaşılabilmesi için aktörler arasında birlikte çalışılabilirlik ve iş birliği gerçekleştirilmelidir. Veri yönetimi için standartlar, ontoloji ve kontrollü sözlüklerin oluşturulması, kalıcı tanımlayıcılar kullanılması, ortak veri paylaşım platformu kullanılması, üniversite açık arşiv altyapılarının arkeolojik verilere yönelik de güncellenmesi, telif hakları ve dijital haklar yönetimi alanında çalışmalar yapılması, insan kaynağına yatırım yapılması ve mali kaynak sağlanması konusunda önerilerde bulunulmaya çalışılmıştır.